JACEK KUROŃ - ur. 3.03.1934 we Lwowie. Historyk, pedagog, działacz harcerski, działacz opozycji demokratycznej, więzień polityczny, poseł trzech kadencji sejmu, minister pracy i spraw socjalnych w dwóch rządach.
Ojciec - Henryk (14.01.1905 - 17.09.1982) pochodził z rodziny robotniczej o tradycjach socjalistycznych. Jako nastolatek pracował w odkrywkowej kopalni Barbara w Niwce, kolportował ulotki przed I Powstaniem Śląskim; brał udział w rozbrajaniu Niemców w 1919 r.; brał udział w Bitwie Warszawskiej w 1920 r. (II pułk artylerii ciężkiej, obwód pod Radomiem.). Skończył studia na Politechnice Lwowskiej - inżynier mechanik, członek PPS, organizator zajęć sportowych dla młodzieży robotniczej, dziennikarz, w latach 30-tych przewodniczący Związku Dziennikarzy Sportowych. W czasie II wojny światowej w latach 1942 - 44 brał udział w konspiracji: sabotaż, nasłuchy radiowe, działalność wywiadowcza - współpraca z Biurem Informacji i Propagandy AK, ukrywanie ludzi itp., poszukiwany przez Gestapo. Po wojnie członek PPS, sekretarz "Robotnika", członek władz Naczelnej Organizacji Technicznej; członek zarządu Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich; redaktor naczelny Wydawnictw Szkolnictwa Zawodowego.
Matka - Wanda z Rudeńskich (2.12.1911 - 4.07.1978) pochodziła z rodziny szlacheckiej o tradycjach niepodległościowych - jej dziadek był uczestnikiem Powstania Styczniowego 1863r., bracia jej matki związani byli z gen. Hallerem i gen. Sikorskim. Ukończyła prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Rodzeństwo - Andrzej, Feliks ur. 1943, członek drużyn Walterowskich, inżynier, zam. w Warszawie.
Wychowanie i wykształcenie: wychowywany w tradycjach socjalistycznych i niepodległościowych; nauka w liceum im. Poniatowskiego i w LO przy ul. Barcickiej w Warszawie, matura tamże w 1952r. . W latach 1953 -55 student Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Warszawie, po jej rozwiązaniu studia w Instytucie Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Skończył studia w 1957r, - uzyskał absolutorium., pracę magisterska obronił w 1964r.
Działalność w harcerstwie i związki z organizacją:
Wstąpił do OH w latach 50-tych, organizował lato w mieście dla dzieci. W 1952 r. etatowy pracownik ZMP, instruktor wydziału harcerskiego stołecznego ZMP. W 1953r. z ramienia stołecznego Zarządu ZMP z innymi studentami WSP prowadził kolonię w Dobrym Mieście, potem dla 120 dzieci kolonię harcerską w Dębicy w 1954r.. Zdobyte doświadczenia i fascynacja wychowaniem zespołowym (koncepcje A. Kamińskiego, koncepcje Makarenki itp.) doprowadziły do stworzenia własnego programu i metod pracy zespołowej z dziećmi - stworzył i poprowadził drużynę Walterowców (im. gen. Waltera-Świerczewskiego), Krąg, hufiec.
Metody pracy drużyn walterowskich oparte były na prawidłowościach psychologicznych grupy zadaniowej. Realizowane cele: "dla siebie", "dla siebie i innych" oraz "dla innych" prowadziły w konsekwencji do powstawania norm i systemu wartości, prowadziły do powstawania struktur grupowych i nawiązywania trwałych przyjaźni oraz uczyły współrządzenia. Kolejne obozy odbywały się w 1955 - dwa turnusy w Wolinie, 1956 - Glinik, 1957 - Malinki,: 1958- Binowo; 1959- Rudka, 1960 - Krzewent, 1961 - Kiejkuty, 1962 - Pogorzelec. W sumie było 10 obozów i 7 zimowisk (1965- Koziniec; 1957 - Rabe; 1958 -Bystre; 1959- Poronin, 1960-Dębowiec, 1961 - Dołżyce, 1962 - Rabe).Pomijam następne obozy i zimowiska, na które wyjeżdżały już drużyny prowadzone przez instruktorów-walterowców bez Jacka Kuronia.
W styczniu 1957r. powstała Walterowska Drużyna Instruktorów (7 walterowskich drużyn harcerskich), 15.10.1958r. powstał Walterowski Hufiec ZHP (drużyny w 3 szkołach podstawowych i 4 liceach), Jacek Kuroń został Komendantem Hufca.
W 1960 r. Jacek Kuroń wszedł do zespołu opracowującego materiały na temat nowego systemu pracy drużyn harcerskich. Był autorem propozycji programu pracy drużyn młodszoharcerskich.
W 1961 r. został zatrudniony w Głównej Kwaterze Harcerstwa jako zastępca kierownika działu harcerskiego i odszedł z funkcji Komendanta Walterowskiego Hufca ZHP. Był członkiem KG ZHP, odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi w 1961r. (Hufiec Walterowski rozwiązano rozkazem Komendanta Warszawskiej Chorągwi ZHP 15. 12. 1961r.).
Jacek Kuroń brał czynny udział w dyskusjach programowych i organizacyjnych harcerstwa. Uczestniczył m. innymi w Krajowym Zjeździe Działaczy Harcerskich w Łodzi w grudniu 1956 r., współuczestniczył w reaktywowaniu ZHP, został wybrany członkiem Naczelnej Rady Harcerstwa (legitymacja Naczelnej Rady Związku Harcerstwa Polskiego nr 54). Pisał artykuły programowe w wielu numerach "Drużyny", "Na Przełaj"; pisał książki, piosenki, był współautorem nowej koncepcji sprawności harcerskich, prowadził w radiu - audycje z cyklu: "Pięć minut o wychowaniu" itp.
W maju 1962 r. wystąpił kryzys wokół sporu o system wychowania i miejsce harcerstwa w szkole. W proteście wobec zmian Jacek Kuroń zrezygnował z funkcji w GK ZHP, wymówienie z pracy otrzymał w grudniu 1963 r.
W marcu 1965r. (po aresztowaniu) został dyscyplinarnie wykluczony z ZHP, wstrzymano druk jego książki "Robinsonowie", polecono wycofać ze sprzedaży książki, których był autorem lub współautorem, usunięto ze śpiewników jego piosenki, z pozycji metodycznych zaś - fragmenty jego tekstów.
Działalność społeczno - polityczna i zawodowa:
Jacek Kuroń rozpoczął działalność społeczno-polityczną jako nastolatek. W 1949r. wstąpił do ZMP, w 1953r. był etatowym przewodniczącym ZMP na Politechnice Warszawskiej, potem kierownikiem Wydziału Propagandy Zarządu Stołecznego ZMP, wstąpił do PZPR.
Jesienią 1953r. stracił stanowisko i został usunięty z partii za krytykę działalności ZMP. W czasie studiów w WSP i na UW uczestniczył w dyskusjach politycznych prezentując "poglądy rewizjonistyczne". W maju 1956r. wstąpił ponownie do PZPR. Silnie przeżył stłumienie ruchów społecznych w Poznaniu w czerwcu 1956r.
Był czynnym uczestnikiem dyskusji i przemian 1956 r. Współtworzył programy koncepcji samorządów robotniczych (współpracował m. innymi z Lechosławem Goździkiem w FSO na Żeraniu), uczestniczył w wiecach poparcia dla zmian październikowych, zabierał głos na zebraniach, dyskusjach. Współtworzył ZMS. Upadek idei października oceniał jako klęskę lewicy. Ciężko przeżył stłumienie powstania na Węgrzech.
Uczestniczył w rozwijającym się ruchu dyskusyjnym na Uniwersytecie (od 1962r brał czynny udział w zorganizowanym przez Karola Modzelewskiego Politycznym Klubie Dyskusyjnym), w 1964r. wspólnie z Karolem Modzelewskim, przygotował "List otwarty do partii". Za zamiar jego rozpowszechnienia został z partii usunięty, stracił stypendium doktoranckie na Wydziale Pedagogiki UW, a w 1965 roku został aresztowany i skazany na 3 lata więzienia. Wyszedł z więzienia w 1967r., ponownie aresztowany w marcu 1968r. i skazany na 3,5 roku więzienia (prokutator żądał 8 lat!) - wyszedł w 1971r.
Działał w opozycji demokratycznej; współtwórca i jeden z najaktywniejszych działaczy KOR-u w latach 1976 -81 (Komitetu Obrony Robotników, który powstał w obronie więzionych i represjonowanych uczestników robotniczego protestu w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976r.)
Oprócz zwykłej sobie pracy programowej i związanych z nią dyskusjach w gronie "opozycji" (gdzie występował z pozycji lewicowych, PPS-owskich) zajął się pracą organizacyjną i informacją. W jego mieszkaniu trwały dyżury, tu docierały i stąd wychodziły informacje.
W tym samym czasie współtworzył i uczestniczył w ruchu Towarzystwa Kursów Naukowych (tzw. latającego uniwersytetu), wielokrotnie zatrzymywany, prześladowany wraz z rodziną.
Oczywiście śledzony, szykanowany i wielokrotnie zatrzymywany "na 48 godzin".
KOR, potem KSS KOR (Komitet Samoobrony Społecznej KOR) funkcjonował "przy otwartej kurtynie". Podawano między innymi ważne informacje w wydawanych i podpisywanych Komunikatach KOR-u i w Biuletynach Informacyjnych, współpracowano z mediami za granicą - podawano istotne informacje i nagłaśniano je.
Wówczas rzucił znane hasło - "nie palmy Komitetów - zakładajmy własne".
Działacz "Solidarności" i doradca Komisji Krajowej Solidarności w okresie 1980-81. Więzień stanu wojennego w latach 1981-84, a potem działacz podziemnej "Solidarności" w okresie 1984-89. Jego artykuły ukazywały się w podziemnej prasie. Spędził w więzieniach i aresztach ponad 9 lat.
Uczestnik Okrągłego Stołu w 1989 r. Poseł na Sejm w kolejnych kadencjach w latach 1989 - 2001. Minister pracy i polityki socjalnej w latach 1989-90; 1992-93. Zasłynął w tym czasie z "dobranocek", krótkich gawęd - wtorkowych wystąpień w TV, w których wyjaśniał zasady polityki rządu i wprowadzanych przepisów prawa. Podejmował działania mające zmniejszyć koszty transformacji ustrojowych - założył w 1990r. Fundację SOS służącą pomocą dzieciom z
ubogich rodzin (oddawał na rzecz fundacji część diet poselskich i część honorariów za pisane książki ). Współzałożyciel razem z SOS Uniwersytetu w Teremiskach (przygotowuje młodzież z terenów Polski wschodniej do studiów). Od jego nazwiska zasiłek dla bezrobotnych zwany jest do dziś "kuroniówką", zainicjował rozdawanie gorących posiłków osobom bezrobotnym i bezdomnym (zupa Kuronia). Współtwórca ROAD-u, późniejszej Unii Demokratycznej, następnie Unii Wolności. Z ramienia tej partii kandydował w 1995 r. w wyborach przezydenckich - zajął trzecie miejsce. Działał na rzecz pojednania, był przewodniczącym komisji sejmowej do spraw mniejszości narodowościowych. W ostatnich latach życia działał na rzecz szeroko rozumianej edukacji jako sposobu awansu społecznego i kulturowego. Przez kilka lat z rzędu był na czele rankingu polityków cieszących się największym zaufaniem społecznym.
Odznaczenia: m. innymi Kawaler Orderu Orła Białego, Wielki Krzyż zasługi Republiki Federalnej Niemiec, Legia Honorowa Republiki Francuskiej, ukraiński Order Jarosława Mądrego, czeski Medal za Zasługi dla Republiki oraz medal św. Jerzego przyznawany przez środowisko Tygodnika Powszechnego.
Jacek Kuroń zmarł 17czerwca 2004 roku w szpitalu po długiej, nieuleczalnej chorobie. Uroczystości pogrzebowe odbywały się w Sejmie i na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w dniu 26 czerwca 2004r. Spoczął w Alei Zasłużonych. W uroczystościach oprócz przedstawicieli rządu i sejmu uczestniczyli: przedstawiciele różnych religii, mniejszości narodowych, przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, związków zawodowych, bardzo wielu mieszkańców Warszawy i wiele innych osób (patrz Zeszyty Literackie 88).
Formy utrwalania pamięci:
Co roku w rocznicę śmierci spotykają się przy grobie Jacka Kuronia przyjaciele, dawni Walterowcy, młodzież z Uniwersytetu w Teremiskach, przedstawiciele szkół noszących imię Jacka Kuronia, mieszkańcy Warszawy.
Zarejestrowano Stowarzyszenie im. Gai i Jacka Kuroniów.
Jacek Kuroń jest patronem szkół: Zespołu Szkół Specjalnych nr 3 w Łodzi przy ul. mjr. Sucharskiego,Społecznego Liceum Wielokulturowego w Warszawie przy ul. Kłopotowskiego 12 ,Gimnazjum nr 12 w Poznaniu na Osiedlu Batorego i Niepubliczna Szkoła Podstawowa Kurkowa 35 /38 315 Liście Gorlickie/
W parku im S.Żeromskiego na Żoliborzu, naprzeciwko domu, w którym mieszkał Jacek Kuroń odsłonięto kamień pamiątkowy ufundowany przez Stowarzyszenie Gai i Jacka Kuroniów w dniu 24 września 2006r. w rocznicę powstania KOR-u. Napis na kamieniu: Jacek Kuroń 1934-2004, na domu zaś, przy ulicy Mickiewicza 27 w rocznicę urodzin w dniu 3.03. 2006 odsłonięto tablicę pamiątkową ufundowaną przez przyjaciół-Walterowców. Napis na tablicy: Tu mieszkał Jacek Kuroń 1934 - 2004. Walterowcy.
Data zawarcia związku małżeńskiego:
Jacek Kuroń zawarł związek małżeński 25.04.1959 roku z Grażyną Elżbietą Borucką - Gajką (3.01.1940 - 23.11.1982).
Gaja - wykształcenie wyższe, psycholog, początkowo asystent na UW (Wydział Pedagogiki i Psychologii), potem wieloletni psycholog w poradniach Pragi-Południe i Żoliborza). Internowana 16.12.1980r, zwolniona z internowania w czerwcu 1982r. z powodu choroby. Zmarła w szpitalu 23.11.1982r. W rocznicę śmierci spotykają się na mszach Jej przyjaciele. W 2007r. została pośmiertnie odznaczona przez prezydenta RP - Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Ponowny związek małżeński zawarł Jacek Kuroń w 1990 r. z Danutą z d. Filarską.
Danuta Kuroń ma wyższe wykształcenie - historyczne (Wydział Nauk Humanistycznych KUL). Danuta Kuroń współpracuje nadal z fundacją SOS i z Uniwersytetem w Teremiskach.
Dzieci:
Syn - Maciej Kuroń ur. 8.03.1960r., wykształcenie średnie, znany z mediów i wydawanych książek kucharskich; kucharz i gawędziarz. Maciek Kuroń ma czworo dzieci.
W drugim związku Jacek Kuroń współuczestniczył w wychowywaniu trójki dzieci z pierwszego małżeństwa żony swej Danuty.
Dokumentacja: 1. Archiwum Akt Nowych, teczka personalna nr 11908 (Henryk Kuroń)
2. "Drużyna" nr 2 z 1956r.
3. "Drużyna" nr 4 z 1958r. "Zielone światło dla eksperymentu." List otwarty do Naczelnej
Rady Harcerskiej" - Walterowcy.
4. "Drużyna" nr 9 z 1958r. "Z obrad Naczelnej Rady Harcerskiej"
5. Garwacki S. Walterowcy w ZHP. Maszynopis przygotowywanych wspomnień o tytule
roboczym: "Walterowcy"
6. IPN 0204/1417, t.54, k.16-17. "Komunikat Głównej Kwatery ZHP o działalności Jacka
Kuronia w ZHP i o przyczynach usunięcia z ZHP - projekt. II wersja" 1968r.
7. Janiszewska B. "Walerowcy - metoda wychowawcza" Maszynopis przygotowywanych
wspomnień o roboczym tytule "Walterowcy".
8. "Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich w Łodzi" Warszawa 1957.
9. Krąg Walterowski "Walterowcy". Wydawnictwo Harcerskie. Warszawa 1959.
10. Kuroń J. "Wychowawca też człowiek". Drużyna nr 20 1958r
11. Kuroń J. "Zasady wychowania zespołowego" Drużyna nr 23 1959r.
12. Kuroń J. "Między karnością a karnością czyli o zasadach pracy w zespole". Drużyna nr 11-
12, 1959r.
13. Kuroń A.F. "Henryk Kuroń - Julek". Gazeta Wyborcza - Gazeta Stołeczna 18.01. 2006
14. Kuroń A.F. "Rodzinny Jacek Kuroń" Gazeta Wyborcza - Gazeta Stołeczna 4-5. 03. 2006r.
15. Kuroń J. "Uwaga - zespół" Wydawnictwo Harcerskie, Warszawa 1960.
16. Kuroń J., Modzelewski K. "List otwarty do partii". Paryż, Instytut Literacki.1966
17. Kuroń J. "Zło, które czynię" Niezależna Oficyna Wydawnicza - Nowa, Biblioteka
Kwartalnika Politycznego "Krytyka",1984.
18. Kuroń J. "Polityka i odpowiedzialność" . Wyd. Aneks, Londyn 1984.
19. Kuroń J. "Zdobyć milczącą większość". Wyd. Rytm. Warszawa 1988.
20. Kuroń J. "Wiara i wina. Do i od komunizmu" Londyn 1989.
21. Kuroń J. "Gwiezdny czas". "Wiary i winy" ciąg dalszy. Wyd. Aneks. Londyn 1991.
22. Kuroń J. "Moja zupa". Polska Oficyna Wydawnicza BGW Warszawa 1991.
23. Kuroń J. "Spoko! czyli kwadratura koła". Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa
1992.
24. Kuroń J., Żakowski J. "PRL dla początkujących". Wydawnictwo Dolnośląskie. Wrocław
1999.
25. Mazur G. "Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945." Warszawa 1987.
26. Persak K. "Odrodzenie harcerstwa w 1956 roku". Warszawa 1996.
27. Zeszyty Literackie - 88 jesień 2004: Kuroń J. - Testament; Kuroń J. - Wspólna Ojczyzna wspólnych grobów; Najsztub P. Rozmowa z Jackiem Kuroniem; Michnik A. - Rzecz o Jacku. Wolność, sprawiedliwość, miłosierdzie; Smolar A. Na pożegnanie Jacka; Żakowski J. Kuszenie Jacka Kuronia; W Imieniu Rzyczypospolitej: Oleksy J.; Kwaśniewski A., Geremek B.; Edelman M. - Pożegnanie w Sejmie RP; Wałęsa L. O Jacku Kuroniu; Mazowiecki T. Żywioł i człowiek; Suchocka H. Pożegnanie Jacka Kuronia. Wspomnienia: Blumsztajn S., Milewicz E., Wujec H., ks. Boniecka A., Lityński J., Smoczyński W., Rosner A.,; Gluza Z. - Kolekcja Jacka Kuronia. Pożegnanie na cmentarzu: Blumsztajn S., ks. Boniecka A., Bujak Z., Gebert K., Juszczenko W., Michnik A., Modzelewski K., Seweryn A.
Oświadczenie: Wyrażam zgodę na publikację opracowanego przeze mnie biogramu oraz opracowanie redakcyjne tekstu. Proszę o uzgodnienie skrótów i istotnych zmian. Rezygnuję z honorarium autorskiego z tytułu wydania go drukiem.
Warszawa. 10.12. 2007r.
Bożena Janiszewska, (0-22) 814 51 53
ul. Kobiałka 48a; 03-044 Warszawa